DEVLETİN SİVİL VE ASKERİ ALANLARINDA GÖREV YAPAN İSPİRLİ DEVLET ADAMLARI
Devletin Sivil-Askerî Bürokrasisindeki İspirli Asker, İdareci ve Din Âlimleri Osmanlı Devletinde yetişip her biri kendi sahasında temayüz edip zirveye çıkan komutanlarımız, vali paşalarımız, dîvân sahibi edip ve şairlerimiz de az değildir. İmparatorluğun başkenti İstanbul’da 1163/1749 tarihinde “yeniçeri ağalığı” (bir bakıma Osmanlı Kara Ordusu Komutanlığı) makamına kadar yükselen İspirli Ebubekir Paşa’nın oğlu Tarpunizade Numan Ağa; büyük edip ve siyaset felsefecimiz, Amasya ve Adana valimiz Kerap’lı Ziya Paşa gibi iki isim bile İspirlinin sadece dini ilimlerde değil siyasi, idari, askeri, hukuki alanlarda da önemli simalar yetiştirdiğinin karinesidir. Ancak uzmanlık alanımızın dışında kalan bu güzide şahsiyetlerin hayatları, eserleri ve hizmetlerinin bu sahanın uzmanları tarafından incelenip takdim edilmesinin daha uygun olacağını düşünüyoruz. Osmanlı’dan cumhuriyete geçiş sürecinde de çok önemli siyasi fonksiyonlar icra eden ispirli âlimlerimizin bulunduğunu müşahede ediyoruz. Birinci Dönem Erzurum milletvekilimiz İspirli Yeşilzade Hoca Muhammed Salih Efendi, bu hususa verilebilecek en güzel örneklerden birisini oluşturmaktadır. Muhammed Salih Efendi 1292/1877’de İspir’de doğmuş, Erzurum’da eğitim gördükten sonra fiilen 1897 Yunan savaşına katılmıştır. Savaştan sonra Bursa’ya yerleşen Salih Efendi, İzmir’in Yunanlılar tarafından işgal edilmesi üzerine “Redd-i İlhak Cemiyeti’ni kurmuş ve Bursa Müdâfaa-i Hukuk Cemiyeti’nin başkanlığını üstlenmiştir. Salih Efendi, Konya İsyanı’nın bastırılmasına fiilen katılmış ve cephelerdeki üstün hizmetleri nedeniyle TBMM tarafından kırmızı-yeşil madalya ile taltif edilmiştir. Resmî kayıtlara göre 1304-1318 ( 1886-1900 ) tarihine kadar Kerap’lı Davut Efendi, İspir müftüsü olarak görev yapmıştır. Birinci Dünya savaşı ve sonrasında İspir’in Ermeni mezalimine karşı gösterdiği kahramanlıklar halen dillerde dolaşan İnayet’in Osman’ın da aynı köyden olup Müftü Efendi’nin akrabası olduğu ifade edilmektedir. Birinci Dünya Savaşı ve sonrasında İspir’in gençlerini teşkilatlandırarak ilçenin Ermeni zulmüne maruz kalmasını engelleyen dönemin İspir Müftüsü Mustafa BAŞKAPAN’ı rahmetle anıyoruz. Erzurum Vilayet Sâlnamesi’ne göre 1326/1908 yılında ispir Müftümüz Hamid Efendi; 1925-28 Tarihli Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sâlnâmelerine göre ise Hafız Muhammed Salih Efendi’dir, 1316/1898 yılında İspir kadısı olan ve daha sonra kurtuluş savaşı sürecinde Erzurum Vilâyât-ı Şarkiyye Müdafa-i Hukuki Milliye Cemiyeti Erzurum Şubesi başkanlığını yapan ve Erzurum Kongresinin manevi mimarlarından olan son Osmanlı Meclisi-i Mebusanı Milletvekili Muhammed Raif Efendi (Hoca Raif Dinç)’in ve Osmanlı Meclis-i Meb’ûsânı’nda milletvekili olarak Erzurum’u temsil eden ve Erzurum Kongresi’nin toplanmasının bir diğer manevî mimarı olan İspirli Muhammed Nusret Efendilerin isimlerini de hayırla yâd etmemiz gerekir. Osmanlı Devleti’nden Cumhuriyete geçiş sürecindeki müftülerimizden de kısaca söz etmek isterim. Milli mücadelenin başarıya ulaşmasında en önemli adımlardan birisini, Damat Ferit Paşa Hükümetinin hazırlattığı fetvaya karşılık olmak üzere hazırlanan fetva oluşturmaktadır. Dönemin Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi tarafından hazırlandığı için Ankara Fetvası olarak isimlendirilen ve Milli Mücadeleyi meşrû hatta elzem gören bu fetva, Anadolu’nun seçkin 150 müftü- âlimi tarafından imzalandıktan sonra neşredilmiştir. Bu imzalardan birisi de İspir müftümüz merhum Çöbürgensli Ahmed Necati Beyefendi’ye aittir. 1925-1926 1926- 1927;1927-1928 tarihli Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sâlnâmelerine göre, 1925-1928 yıllarında İspir Müftüsü Hafız Muhammed Efendi’dir. Bu yıllarda Erzurum İl Müftülüğünü Sadık (Solakzâde ) Efendi’nin der-uhde ettiği kaydedilmektedir
Alıntı